Đánh giá tiềm năng năng lượng mặt trời cho phát triển điện ở Việt Nam - triển vọng và nhận định (03/10/2018)

TS. Nguyễn Anh Tuấn cùng các chuyên gia Trung tâm Năng lượng tái tạo - Viện Năng lượng

Tổng quan
 Cung ứng năng lượng đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế xã hội đang và sẽ phải đối mặt với nhiều vấn đề và thách thức, đặc biệt là sự cạn kiệt dần nguồn nhiên liệu hóa thạch nội địa, giá dầu biến động, và các tác động của biến đổi khí hậu đến an ninh, an toàn trong cung ứng năng lượng… Do vậy, từng bước đa dạng hóa nguồn cung năng lượng, nguồn điện dựa trên các nguồn năng lượng tái tạo mà Việt Nam có tiềm năng, đặc biệt là các nguồn sinh khối, gió, năng lượng mặt trời… được coi là một trong những giải pháp phát triển bền vững.
Xuất phát từ các yêu cầu đó, “Đánh giá điện mặt trời quốc gia về phát triển dự án điện mặt trời nối lưới tại Việt Nam tới năm 2020, tầm nhìn 2030” có ‎ý nghĩa rất quan trọng, xác định rõ được tiềm năng nguồn năng lượng mặt trời trên toàn quốc, góp phần cụ thể hóa việc thực hiện chiến lược phát triển năng lượng tái tạo quốc gia, quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh, thành phố góp phần giảm ô nhiễm môi trường khu vực và góp phần đảm bảo mục tiêu và vai trò phát triển kinh tế vùng.
- Đánh giá tổng quan tiềm năng lý thuyết, kỹ thuật, kinh tế và hiện trạng khai thác, sử dụng nguồn năng lượng mặt trời thông qua việc áp dụng công cụ phân tích không gian GIS (Geographical Information System);
- Đánh giá, phân tích khả năng khai thác và sử dụng nguồn năng lượng mặt trời đáp ứng một phần nhu cầu năng lượng của tỉnh, thành phố;
- Lập phương án và kịch bản khai thác và sử dụng nguồn năng lượng mặt trời của tỉnh áp dụng công cụ phân tích nhóm (cluster analysis) trên GIS;
- Đề xuất các khu vực tiềm năng có thể ưu tiên phát triển điện mặt trời trên toàn quốc;
1. Thực trạng phát triển điện mặt trời tại Việt Nam
Hiện trạng phát triển điện mặt trời nối lưới ở Việt Nam, theo số liệu cập nhật mới nhất đến 08/2017 cho biết, tổng công suất lắp đặt điện mặt trời chỉ khoảng 28MW, chủ yếu là quy mô nhỏ cấp điện tại chỗ (vùng ngoài lưới cho các hộ gia đình và một số dự án trình diễn nối lưới điện hạ áp – lặp đặt trên các tòa nhà, công sở). Tuy nhiên, trong vòng 2 năm trở lại đây nhiều chủ đầu tư trong và ngoài nước đang xúc tiến và tìm kiếm cơ hội đầu tư vào dự án điện mặt trời nối lưới quy mô lớn trong phạm vi cả nước.
Một dự án điện mặt trời quy mô công nghiệp với công suất 19,2 MW đấu nối lưới điện quốc gia đầu tiên của Việt Nam đã được động thổ xây dựng ngày 15 tháng 8 năm 2015 tại thôn Đạm Thủy, xã Đức Minh huyện Mộ Đức, tỉnh Quảng Ngãi. Dự án điện mặt trời kết hợp với phát điện diezel tại xã đảo An Bình, huyện Lý Sơn, tỉnh Quảng Ngãi với công suất 97kwp. Hiện nay, có khoảng 115 dự án quy mô công suất lớn, nối lưới đã và đang được xúc tiến đầu tư tại một số tỉnh có tiềm năng điện mặt trời lớn như tại các tỉnh miền Trung (từ Hà Tĩnh đến Bình Thuận) và đồng bằng sông Cửu Long ở các mức độ khác nhau như: xin chủ trương khảo sát địa điểm, xin cấp phép đầu tư, lập dự án đầu tư xây dựng. Tính tới hết tháng 4/2018, Bộ Công Thương đã phê duyệt hơn 70 dự án với tổng công suất trên 3.000 MW, các dự án dự kiến đưa vào vận hành trước tháng 6/2019.
Các bước thực hiện nghiên cứu
Nghiên cứu thực hiện đánh giá tiềm năng điện mặt trời được thực hiện từng bước, từ khái quát tới chi tiết, cụ thể, có kế thừa các nghiên cứu có liên quan trước đó, bao gồm các bước sau:
Bước 1: Thu thập tài liệu, số liệu
   • Thu thập tài liệu, số liệu liên quan đến phát triển kinh tế xã hội, quy hoạch sử dụng đất, quy hoạch phát triển các ngành của tỉnh. 
   • Thu thập thông tin các dự án điện đã và đang triển khai trên địa bàn tỉnh
   • Tiến hành khảo sát sơ bộ các địa điểm tiềm năng.
Bước 2: Đánh giá sơ bộ tiềm năng điện mặt trời
   • Dựa trên bản đồ năng lượng mặt trời khu vực tỉnh được trích xuất ra từ tài liệu “Bản đồ tài nguyên năng lượng mặt trời ” do Bộ Công Thương ban hành tháng 1/2015. Đây là cơ sở quan trọng trong việc xác định sơ bộ các khu vực trên địa bàn thôn, xã, huyện có tiềm năng năng lượng mặt trời để tiến hành xác định vùng khảo sát lập quy hoạch.
Bước 3: Xác định tiềm năng điện mặt trời lý thuyết
   • Dựa vào các số liệu về dữ liệu bức xạ mặt trời, số ngày nắng trung bình thu thập từ các cơ quan đo đạc, quan trắc khí hậu trên địa bàn tỉnh xác lập bản đồ sơ bộ về tiềm năng năng lượng mặt trời lý thuyết của tỉnh Quảng Ngãi.
   • Đánh giá sự tương quan của bản đồ ở bước 3 so với bản đồ của Bộ Công Thương ở bước 2.
Bước 4: Xác định tiềm năng điện mặt trời kỹ thuật
   • Từ bản đồ địa hình, địa chất, bản đồ Quy hoạch sử dụng đất, quy hoạch khu kinh tế, cụm công nghiệp ... kết hợp bản đồ tiềm năng điện mặt trời lý thuyết xây dựng bản đồ tiềm năng điện mặt trời kỹ thuật sơ bộ (các vùng có tiềm năng điện mặt trời có thể triển khai xây dựng và vận hành dự án điện mặt trời với điều kiện kỹ thuật)
   • Khảo sát thực địa, thu thập các dữ liệu quy hoạch liên quan (quy hoạch khu kinh tế, cụm công nghiệp, quy hoạch nông nghiệp, quy hoạch thủy lợi, quy hoạch rừng ....) để xác định vùng loại trừ.
   • Xây dựng bản đồ vùng loại trừ và vùng đệm cho dự kiến xây dựng quy hoạch phát triển điện mặt trời bằng phần mềm MapInfo.
   • Chồng xếp bản đồ vùng loại trừ với bản đồ tiềm năng điện mặt trời kỹ thuật sơ bộ để tạo bản đồ tiềm năng điện mặt trời kỹ thuật dùng cho việc lập quy hoạch.
Bước 5: Xác định tiềm năng điện mặt trời kinh tế
   • Đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến tính cạnh tranh về chi phí không đồng đều giữa các khu vực;
   • Xác định diện tích và quy mô công suất các vùng dự án điện mặt trời kinh tế;
2. Số liệu và phương pháp nghiên cứu
2.1. Các số liệu đầu vào
Sử dụng phương pháp thu thập số liệu trực tiếp và gián tiếp để thu thập các tài liệu, số liệu cần thiết phục vụ nội dung nghiên cứu;
Thực hiện điều tra khảo sát thực tế tại các địa phương: gặp gỡ, tiếp xúc với các cơ quan quản ‎l‎ý‎, các chuyên gia kinh tế, kỹ thuật năng lượng tại trung ương và địa phương để trao đổi, phân tích đánh giá các vấn đề chuyên môn liên quan;
Các dữ liệu ban đầu được sử dụng cho nghiên cứu bao gồm:
   • Sử dụng bản đồ tiềm năng năng lượng mặt trời từ các kết quả nghiên cứu của Ngân hàng thế giới (WB), của Bộ Công    Thương ban hành năm 2015, Tổng cục Khí tượng.
   • Số liệu về bức xạ được thu thập từ các trạm khí tượng trên toàn quốc. 
   • Bản đồ số hóa về hiện trạng và quy hoạch sử dụng đất; Bản đồ hiện trạng và quy hoạch giao thông: Cơ sở hạ tầng (đường bộ và mạng lưới giao thông, các cảng, lưới điện, vv.) hiện có và trong quy hoạch đến năm 2030.
   • Số liệu về số giờ nắng được thu thập từ các trạm khí tượng trong thời gian từ năm 1983 đến năm 2012.
   • Số liệu khác như: nhu cầu phụ tải, kinh tế xã hôi… từ Quy hoạch phát triển Điện lực quốc gia và các dự án khác đã và đang triển khai.
Quy định các tiêu chí về vùng loại trừ và vùng đệm cho hoạt động điện mặt trời trong khi chờ đợi quy định chung áp dụng trên toàn Việt Nam, đây là quy định tạm thời được nghiên cứu đề xuất, có tham khảo các ý kiến chuyên gia. Các tài liệu phục vụ cho công việc loại trừ những khu vực không phù hợp để phát triển điện mặt trời bao gồm các bản đồ hiện trạng và quy hoạch sử dụng đất, quy hoạch khoáng sản,... Ngoài ra còn tham khảo ý kiến chính quyền địa phương và các cơ quan có liên quan.
Phương pháp nghiên cứu
Kết hợp xử lý‎ các số liệu thực tế thu thập được trong quá trình khảo sát với việc nghiên cứu kế thừa các kết quả nghiên cứu của các đơn vị và tổ chức khác đã thực hiện trước đây để thống kê, phân tích, dự báo, tính toán đánh giá xác định tiềm năng lý thuyết, kỹ thuật, kinh tế và định hướng đấu nối điện mặt trời vào lưới điện.

Hình 1: Sơ đồ nguyên lý phương pháp nghiên cứu tính toán tiềm năng kỹ thuật và tiềm năng kinh tế điện mặt trời (Nguồn: Viện Năng lượng và NREL)
 
còn tiếp... xem bài viết đầy đủ  .pdf

Chia sẻ Share Facebook In ấn Gửi Bình luận
Họ tên của bạn
Địa chỉ Email  
Tiêu đề
Nội dung
Mã xác nhận
Gửi Bình luận
Các Tin khác
  • Lễ Khánh Thành Trung Tâm Thí Nghiệm Trọng ĐIểm HVLab

  • Năng lượng xanh

  • Năng lượng tái tạo

  • Trạm và đường dây